บทเทศน์ประกอบการปฏิบัติจิตสำหรับบุคลากรของสันตะสำนัก: (3) ความตายครั้งแรก (3/10)
บาทหลวงโรแบร์โต ปาโซลีนี (คณะภราดาน้อยกาปูชิน) นักเทศน์ประจำพระองค์สมเด็จพระสันตะปาปา ได้นำไตร่ตรองภายในการปฏิบัติจิตสำหรับบุคลากรของสันตะสำนักประจำปี 2025 โดยในครั้งที่ 3 เมื่อวันจันทร์ที่ 10 มีนาคม 2025 เวลา 17.00 น. มีหัวข้อเรื่อง “ความตายครั้งแรก” และมีเนื้อหาโดยสรุป ดังนี้
เพราะเหตุใดเราจึงประสบความยากลำบากในการพยายามทำความเข้าใจว่า ชีวิตนิรันดรได้เริ่มขึ้นแล้ว พระคัมภีร์ได้ชี้ว่า มนุษย์ต่างเมินเฉยและไม่ยอมรับกิจการของพระเจ้ามาตั้งแต่เริ่มต้น บรรดาประกาศกในพันธสัญญาเดิมได้ตำหนิประชากร เหตุว่าพวกเขามองไม่เห็น “สิ่งใหม่” ที่พระเจ้าทรงกระทำ ขณะที่พระเยซูเจ้านั้น เมื่อพระองค์เห็นว่าคนที่ฟังพระองค์ไม่มีความเข้าใจ พระองค์ก็ได้ตรัสสิ่งต่าง ๆ เป็นเรื่องอุปมา การที่พระองค์ทำเช่นนี้ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำเรื่องยากให้เข้าใจง่าย หากแต่เพื่อเน้นว่า มนุษย์มีจิตใจแข็งกระด้าง ไม่ยอมเปิดกว้างต่อความเป็นไปได้แห่งการมีชีวิตที่เต็มบริบูรณ์
พันธสัญญาใหม่ได้บรรยายสภาพความเป็นจริงของมนุษย์เช่นนี้ไว้โดยกล่าวในทำนองอุปมาว่า เราทั้งหลายได้ตายลงแล้วโดยที่ไม่รู้ตัว ความตายนั้นไม่ได้มีเฉพาะความตาย[ทางชีววิทยาที่หมายถึง]จุดจบของชีวิตเท่านั้น หากแต่มีความตายแบบที่เป็นความจริงอย่างหนึ่งซึ่งเราได้สัมผัสอยู่แล้วด้วย เมื่อเราทั้งหลายปิดกั้นตนเอง ไม่ยอมมองเห็นว่าชีวิตเป็นสิ่งนิรันดรที่พระเจ้าทรงปรารถนาจะมอบให้แก่เราทั้งหลาย หนังสือปฐมกาลได้กล่าวถึงความไม่รู้ไม่เห็นเช่นนี้เอาไว้ โดยอาศัยสิ่งที่ธรรมประเพณีเรียกว่า “บาปกำเนิด” กล่าวคือ แทนที่มนุษย์จะน้อมรับชีวิตเป็นของประทาน มนุษย์กลับพยายามจะควบคุมชีวิต และกระทำตนเกินขอบเขตที่พระเจ้าได้ทรงวางไว้ ผลของการกระทำเช่นนี้ไม่ใช่การที่มนุษย์ได้มีอำนาจปกครองตนเองอย่างที่อสรพิษได้ให้สัญญา[กับมนุษย์] หากแต่เป็นความรู้สึกอับอายและงุนงงสับสน
ความตายครั้งแรก ซึ่งเป็น “ความตายภายใน” เช่นนี้ ย่อมแสดงออกภายในการที่เราทั้งหลายพยายามอยู่เสมอที่จะใช้ภาพลักษณ์ บทบาท และความสำเร็จต่าง ๆ เพื่อปกปิดความอ่อนแอของตน แทนที่เราจะรู้สึกเผชิญหน้ากับความว่างเปล่าอันลึกซึ้งที่มีอยู่ในตัวเรา อย่างไรก็ตาม ข้อความพระคัมภีร์ได้บ่งชี้ว่า ดูเหมือนพระเจ้าจะไม่ทรงตื่นตระหนกกับเรื่องที่ว่านี้ เพราะสิ่งแรกที่พระองค์ทรงกระทำ คือการเสด็จมาหามนุษย์ และตรัสถามว่า “ท่านอยู่ไหน” (ปฐก 3:9) สิ่งนี้สื่อว่าความตายภายในไม่ใช่จุดจบ หากแต่เป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางแห่งความรอด
ตรรกะเช่นนี้ยังปรากฏอยู่ในเรื่องของกาอินและอาแบลด้วย พระเจ้าไม่ได้ทรงแทรกแซงไม่ให้มีการฆ่าพี่น้อง หากแต่ทรงคุ้มครองกาอินจากความรู้สึกผิดของเขาเอง สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า “ความตายครั้งแรก” ของเราทั้งหลายนั้นไม่ใช่ชะตากรรมที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ หากแต่เป็นโอกาสสำหรับค้นพบอีกครั้งว่า ชีวิตนิรันดรเป็นความจริงที่มีอยู่ในปัจจุบัน ไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่จะมาถึงในอนาคต พระเยซูเจ้าเองทรงเชื้อเชิญให้เราทั้งหลายมองว่า เรื่องราวน่าเศร้าต่าง ๆ ในชีวิตนั้น [แท้จริงแล้ว]เป็นโอกาสสำหรับการกลับใจ ไม่ได้เป็นเพียงสัญลักษณ์บ่งบอกถึงการถูกลงโทษ (เทียบ ลก 13:4-5)
ในมุมมองของพระเจ้า ความตายภายในของพวกเราไม่ได้เป็นความพ่ายแพ้ หากแต่เป็นจุดเริ่มต้นของการมีตัวตนอย่างใหม่ อุปสรรคแท้จริงที่ขัดขวางการมีชีวิตนิรันดรไม่ใช่ความตายในทางชีววิทยา หากแต่เป็นการที่เราไม่รู้จักยอมรับว่า เราทั้งหลายกำลังอยู่ภายในความเป็นจริงอย่างหนึ่งที่อยู่เหนือกาลเวลา ขอเพียงแต่ให้เราเลือกที่จะเจริญชีวิตตามความเป็นจริงอันนี้ด้วยความเชื่อมั่นและเปิดกว้างต่อพระเจ้าเท่านั้น
(วิษณุ ธัญญอนันต์ และวรินทร เติมอริยบุตร แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
เก็บบทเทศน์การเข้าเงียบประจำปี 2025 เทศกาลมหาพรต มาแบ่งปันและเพื่อการไตร่ตรอง)